Cup of Excellence (COE) là cuộc thi và hệ thống đấu giá cà phê đặc sản uy tín hàng đầu hành tinh, được tổ chức thường niên bởi Alliance for Coffee Excellence (ACE) từ năm 1999 nhằm tìm kiếm, chấm điểm độc lập và vinh danh những lô cà phê xuất sắc nhất của từng quốc gia.

Cup of Excellence (COE) là gì?

Cup of Excellence (COE) là giải thưởng cao quý nhất trong ngành cà phê đặc sản thế giới, thường được ví như giải Oscar của người trồng cà phê. Được khởi xướng vào năm 1999 tại Brazil bởi Alliance for Coffee Excellence cùng các chuyên gia quốc tế, COE tạo ra một quy trình thẩm định mù (blind cupping) hoàn toàn độc lập, tách biệt danh tính nông hộ để bảo đảm tính minh bạch và công bằng tuyệt đối.

Mỗi mẫu cà phê nộp về COE phải vượt qua tối thiểu sáu vòng thử nếm khắt khe qua hai cấp hội đồng: Hội đồng Giám khảo Quốc gia (National Jury) và Hội đồng Giám khảo Quốc tế (International Jury). Chỉ những lô hạt đạt từ 87,00 điểm trở lên mới được trao danh hiệu COE Winner và bước vào phiên đấu giá toàn cầu. Mô hình này giúp kết nối trực tiếp những nông hộ canh tác thủ công với các nhà rang vi mô khắp thế giới, mang lại giá trị kinh tế gấp nhiều lần so với giá thị trường hàng hóa.

Thang điểm COE và giải thưởng Presidential Award có ý nghĩa gì?

Presidential Award là danh hiệu danh giá nhất tại mỗi kỳ Cup of Excellence, chỉ dành riêng cho những lô cà phê đạt số điểm từ 90,00 trở lên theo đánh giá đồng thuận của Hội đồng Giám khảo Quốc tế.

Để một mẻ cà phê vượt qua mốc 90 điểm, hạt nhân không chỉ cần độ sạch tuyệt đối mà phải sở hữu cấu trúc hương phức hợp, độ cân bằng hoàn hảo và hậu vị biến chuyển rõ nét qua từng dải nhiệt độ. Khi cupping mù, các giám khảo quốc tế chấm điểm dựa trên độ sạch, độ ngọt, acid, cảm giác trong khoang miệng (mouthfeel), hương thơm và sự hài hòa tổng thể. Điểm số 91,59 của mẻ Gesha La Salvaje tại COE Honduras 2025 là minh chứng điển hình cho chuẩn mực Presidential Award hiếm khi xuất hiện.

Vì sao COE tách riêng hạng mục Exotic Varieties?

Hạng mục Exotic Varieties được Cup of Excellence thiết lập để phân định rõ ràng giữa các giống cà phê quý hiếm có nguồn gốc đặc biệt (như Gesha, Pacamara, SL28, Sudan Rume, Laurina) với các giống truyền thống địa phương (như Typica, Bourbon, Catuai, Caturra).

Trước đây, khi tất cả các giống xếp chung bảng điểm, những giống mang hương hoa và trái cây áp đảo tự nhiên như Gesha thường chiếm ưu thế hoàn toàn nhờ phổ hương sáng rực rỡ. Việc tách riêng bảng Exotic Varieties mang lại hai giá trị cốt lõi: - Đánh giá đúng thực lực di truyền: Các giống Exotic đòi hỏi kỹ thuật canh tác khắt khe, năng suất thấp và cực kỳ nhạy cảm với khí hậu. Tách riêng bảng giúp giám khảo tập trung phân tích độ tinh tế của từng biến chủng di truyền. - Bảo vệ sự đa dạng nông nghiệp: Người nông dân trồng các giống truyền thống năng suất cao không bị lép vế, trong khi các nông hộ dũng cảm chuyển đổi sang canh tác giống hiếm có một sân chơi xứng tầm để khẳng định giá trị.

Bước chuyển mình của cà phê đặc sản Honduras

Honduras từng được thị trường quốc tế nhìn nhận là quốc gia xuất khẩu cà phê sản lượng lớn tại Trung Mỹ, chủ yếu cung cấp hạt thương phẩm cho các nhà rang công nghiệp. Tuy nhiên, trong mười năm trở lại đây, diện mạo cà phê Honduras đã thay đổi hoàn toàn nhờ sự đầu tư bài bản từ Viện Cà phê Honduras (IHCAFE) và nỗ lực bền bỉ của thế hệ nông hộ canh tác ở độ cao trên 1.600m.

Hệ thống tiểu vùng khí hậu phong phú - từ các rặng núi mờ sương Santa Bárbara đến thung lũng đón gió Cabañas tại La Paz - đã chứng minh rằng thổ nhưỡng Honduras hoàn toàn đủ điều kiện nuôi dưỡng những giống cà phê đỏng đảnh bậc nhất thế giới. Kết quả tại Cup of Excellence Honduras những năm gần đây ghi nhận sự hiện diện liên tục của các mẻ Gesha đạt điểm số trên 90, sánh ngang với các vùng trồng trứ danh của Panama hay Colombia.

Hai mẻ Gesha COE Honduras 2025 trong bộ sưu tập của Le J'

Tại mùa giải COE Honduras 2025, Le J' lựa chọn mang về hai mẻ hạt thuộc bảng Exotic Varieties, đại diện cho hai trường phái hương vị đối lập:

• La Salvaje (Rank #1 - 91,59 điểm - Presidential Award): Do Fabio Antonio Caballero Garcia (nhà nông thế hệ thứ 5) cùng ông nội là Don Fabio Caballero phát triển tại vùng Cabañas, La Paz ở độ cao 1.820m. Mẻ hạt sơ chế Washed hoàn toàn, phơi chậm 18-25 ngày dưới bóng râm rừng tự nhiên. Hương thơm bừng sáng với tinh dầu vỏ chanh, hoa nhài, cam bergamot, vị chua thanh của táo xanh, mơ chín cùng hậu vị sữa chua việt quất và dưa lưới.
• Las Virginias (Rank #5 - 88,78 điểm): Do nông hộ Dolmin Josue Moreno Alvarado (thế hệ thứ 3 của gia đình Moreno) canh tác tại El Sauce, Santa Bárbara ở độ cao 1.650m. Sinh trưởng trong sương mù lạnh quanh năm, mẻ hạt được lên men kín kiểm soát và phơi chậm 15-20 ngày trong nhà sấy năng lượng mặt trời. Khác với nhóm hoa trắng truyền thống, Las Virginias đưa lại trải nghiệm êm ái của cúc La Mã, sả chanh, lý chua đỏ, thân vị dày và vị ngọt bùi của bánh bơ nướng cùng đào chín.

Cả hai mẻ hạt đều được Le J' thực hiện profile rang light thủ công tại Đà Lạt, giữ trọn vẹn đặc tính sinh học của giống Gesha và dấu ấn thổ nhưỡng nguyên bản.

Câu hỏi thường gặp về Cup of Excellence

Một mẻ cà phê cần điều kiện gì để được dự thi Cup of Excellence?

Cà phê phải được thu hoạch trong niên vụ hiện tại của quốc gia tổ chức, truy xuất nguồn gốc đến từng nông hộ hoặc trạm chế biến cụ thể, và đạt kích cỡ lô tối thiểu theo quy định của ban tổ chức (thường từ vài trăm kilogram đến một tấn). Toàn bộ mẫu hạt phải vượt qua kiểm tra độ ẩm, độ đồng đều trước khi vào vòng nếm thử.

Điểm khác biệt giữa điểm COE và điểm SCA thông thường là gì?

Điểm SCA thông thường có thể do một Q Grader độc lập hoặc phòng lab tự chấm. Điểm COE là kết quả trung bình sau sáu vòng cupping mù liên tiếp của hội đồng gồm hàng chục chuyên gia thẩm định quốc tế đến từ nhiều châu lục, do đó độ khắt khe, tính khách quan và uy tín thương mại cao hơn rất nhiều.

Presidential Award có được trao đều đặn mỗi năm không?

Không. Presidential Award chỉ được trao khi có lô cà phê đạt từ 90,00 điểm trở lên. Nếu trong một mùa giải không có mẻ hạt nào chạm tới mốc điểm này, giải thưởng cao nhất sẽ để trống.

Nguồn tham khảo

• Alliance for Coffee Excellence (ACE) - Tổ chức quản lý và vận hành chương trình Cup of Excellence toàn cầu
• Instituto Hondureño del Café (IHCAFE) - Viện Cà phê Quốc gia Honduras
• World Coffee Research: Geisha - Dữ liệu hình thái học, di truyền và nguồn gốc giống Gesha

Le J' - Rang thủ công tại Đà Lạt. Giao hàng toàn quốc.