Sơn La Centroamericano H1 - Thuận Châu, Sơn La - Sơ chế Natural

Trước đây, phần lớn Arabica tại Sơn La được trồng bằng giống Catimor truyền thống. Dù có năng suất ổn định và khả năng thích nghi tốt, nhiều vườn cà phê sau thời gian dài canh tác bắt đầu già cỗi, chất lượng hương vị suy giảm và khả năng chống chịu bệnh gỉ sắt không còn hiệu quả như trước.

Năm 2018, Detech Coffee được thành lập với định hướng đưa các giống Arabica lai F1 thích nghi khí hậu vào Sơn La thông qua hợp tác cùng các dự án nghiên cứu quốc tế của Pháp. Trong đó, Centroamericano (H1) được lựa chọn như giống trọng điểm nhờ ưu thế lai nổi bật về năng suất, khả năng kháng rỉ sắt và tiềm năng chất lượng cho specialty coffee.

Hiện nay, Detech Coffee hợp tác cùng khoảng 7.500 nông hộ tại khu vực Tây Bắc, trong đó khoảng 90% là người Thái Đen và H’Mông, hướng đến mô hình canh tác bền vững và nâng cao giá trị Arabica Việt Nam.

Bắt nguồn từ những vùng núi cao Trung Mỹ, H1 được tạo ra trong bối cảnh ngành cà phê toàn cầu bắt đầu đối mặt mạnh mẽ với biến đổi khí hậu, bệnh gỉ sắt và sự suy giảm năng suất ở nhiều vùng trồng Arabica truyền thống.

So với nhiều giống Arabica, H1 cho năng suất cao hơn khoảng 22–30% so với Caturra, đồng thời có khả năng kháng bệnh gỉ sắt vượt trội hơn Bourbon và Typica. Giống cà phê này thích nghi tốt ở độ cao 900m, đặc biệt phù hợp với các vùng núi có khí hậu mát và biên độ nhiệt lớn.

Tại Sơn La, Detech Coffee đưa H1 vào canh tác tại huyện Thuận Châu, kết hợp cùng quy trình thu hái chọn lọc quả chín và áp dụng các phương pháp sơ chế phong phú trong suốt quá trình chế biến. Nhờ đó, các lô H1 tại đây đạt chất lượng cao theo tiêu chuẩn specialty quốc tế, đồng thời góp phần định hình Sơn La trở thành một trong những vùng trồng Arabica nổi bật nhất Việt Nam.

Lô H1 lần này được canh tác và thu hoạch tại farm Quỳnh Chiên, huyện Thuận Châu của Detech Coffee. Cà phê được sơ chế Natural và phơi hoàn toàn trong nhà màng đến khi đạt độ ẩm phù hợp.

Qua nhiều niên vụ thử nghiệm tại Sơn La, H1 cho thấy sự thay đổi hương vị rất rõ theo quá trình thích nghi với terroir địa phương. Ở những niên vụ đầu, cà phê nổi bật với độ ngọt cao, cấu trúc vị đơn giản cùng cảm giác ngậy béo kéo dài, gợi liên tưởng đến mắc ca và các loại hạt. Khi chuyển dần sang sơ chế Natural và bước vào niên vụ thứ tư, H1 bắt đầu bộc lộ rõ hơn chiều sâu hương vị với các nốt hương cam bergamot, vị chua sáng hơi hướng cam chanh thanh thoát và mọng nước, cùng cảm giác trong trẻo đặc trưng, đồng thời tiết chế dần độ nutty và creamy thường thấy ở các mẫu H1 từ Trung Mỹ hay Đông Phi.

Sự thay đổi này cho thấy hương vị của H1 tại Sơn La không chỉ đến từ nền di truyền của giống cây, mà còn là kết quả của quá trình thích nghi lâu dài giữa giống cà phê, khí hậu vùng núi phía Bắc và phương pháp canh tác của nông hộ địa phương.